IMPRESSIE van ons symposium intercultureel communiseren
Cultuurverschillen. De een komt ze in zijn dagelijks leven vaker tegen dan de ander. De deelnemers aan het symposium interculturele communicatie van Buro Verheijen maken van dichtbij mee welke verwarring kan ontstaan als verschillende culturen plots samenkomen.
Met een indrukwekkende openingsact maakt Mohsen Behesti dit meteen beeldend. De reacties uit de zaal zijn divers. De een past zich meteen aan, terwijl een ander de poot stijf houdt. De aanwezigen ondervinden aan den lijven hoe moeilijk het is om vanuit eigen perspectief naar een andere cultuur te kijken. ‘Indrukwekkend’, is de meest gehoorde reactie achteraf.
Na te zijn bijgekomen van de openingsact, is het woord aan Gert Jan Hofstede. Aan de hand van een mind map vertelt hij over de dimensies en functies van cultuur. Hij definieert het begrip ‘moral circle’ als het geheel van geschreven en ongeschreven regels binnen een cultuur en verdeelt de wereld in diverse dimensies van cultuur zoals hiërarchie en plichtsbesef.
Daarna is het tijd voor persoonlijke verhalen. De Turkse Tuley, die op haar zevende naar Nederland verhuisde, vertelt over haar reis vanuit Turkije naar Nederland. “In het begin was ik bang. Mijn vader, die al een tijdje in Nederland woonde, vertelde mij dat er in Nederland geen zon was. Ik heb de hele reis naar de zon gezwaaid. Tot mijn verbazing scheen bij aankomst in Roermond toch de zon. Ik was opgelucht.”
Ook de Chinese Yang Wang merkte de eerste weken dat er verschillen in culturen zitten. “In Europa snuit iedereen zijn neus gewoon in het openbaar. Dat is in China ondenkbaar. Daar ga je eerst de klas uit en in een hoekje staan.” Ook het laten van boeren heeft in de Chinese cultuur een heel andere lading. “Hier is boeren aan de eettafel onbeschoft. In China laat je merken dat het eten goed gesmaakt heeft.”
Na twee persoonlijke verhalen is het podium weer voor Gert Jan Hofstede. De professor van de Universiteit van Wageningen plaatst de ervaringen van de sprekers in een groter kader. Aan de hand van twaalf dimensies zijn er opvallende verschillen tussen landen en culturen. “In China heerst er een grote machtsafstand tussen mensen. Veel meer dan in het westen”, vertelt Hofstede.
Na de pauze volgen nog twee persoonlijke verhalen. “Ik lees overal dat de koffie klaar staat, maar zo gastvrij is Nederland helemaal niet”, is een van de conclusies van de Paraguayaanse Ingrid. “Als ik in Paraguay zin had om met iemand te kletsen liep ik er gewoon heen. De hele keukentafel stond dan vol met eten, wat ik gewoon mocht pakken. In Nederland moet ik eerst een afspraak maken met mensen. Dan komt tijdens de koffietafel de koekjestrommel voorbij en mag je een koekje nemen. De trommel verdwijnt dan vervolgens meteen weer de kast in!”
Mohsen Beheshti vertelt de zaal zijn verhaal over de reis uit Iran, die via Turkije in Nederland eindigt. “In een doodskist achter in een vrachtwagen werd ik naar Nederland gebracht. En daar stond ik dan op Amsterdam centraal.”
Behesti vertelt over zijn eerste ervaring met Nederland. “Het eerste wat mij op dat station opviel was een gesprek tussen een junkie en een agent. De junk bleef de agent uitschelden, fuck you, fuck you. En de agent bleef gewoon rustig en vroeg netjes aan de junk om weg te gaan. In Iran vraagt een politieagent je één keer om weg te gaan. Misschien als hij in een goede bui is een tweede keer. Maar als je niet luistert of hem zelfs uitscheldt komt er een stok aan te pas. En deze agent in Nederland bleef gewoon vriendelijk. Wat een slapjanus.”
Opnieuw zorgt Gert Jan Hofstede voor meer uitleg. “In Zuid-Amerika is de samenleving meer collectivistisch. Dat zie je terug in het leven op straat en de grote gastvrijheid. Nederland daarentegen is meer individualistisch. Uit het verhaal van Mohsen Beheshti blijkt de meer masculiene cultuur in Iran. Hij zegt niet, wat een aardige agent, maar tegenover de agenten in Iran is het een slapjanus.”
De sprekers herkennen veel in elkaars verhalen. De verwarring in de eerste weken, maar vooral ook het doen van iets dat in de eigen cultuur normaal of zelfs positief is, terwijl dat in Nederland negatief wordt uitgelegd.
Als vijfde spreekster komt Esther aan het woord. De integratieconsulent van de gemeente Roermond, is zelf Nederlandse, maar woonde enkele maanden in Marokko. Ook zij keek vaak raar op van de cultuurverschillen. “Er waren in mijn gastgezin altijd mensen aanwezig. Zeker ook omdat de zoon van de familie geen moment van mijn zijde week, had ik amper tijd voor mezelf. Zelf konden we ook altijd wel ergens terecht. Als we een lange reis van het noorden van Marokko naar het zuiden maakte, was er onderweg altijd wel een familielid waar we konden overnachten.”
Daarna is het voor de deelnemers tijd, om het geleerde in praktijk te brengen. In drie groepen wordt het symposium voortgezet. In de groepen van de beleidsmakers en de uitvoerders worden er vooral ervaringen uitgewisseld. In de groep van de trainingsacteurs wordt druk geoefend met de dimensies van Hofstede. Wat gebeurt er als iemand van één extreme dimensie langs een douanier wil die moeilijk doet.
De dag wordt gezamenlijk afgesloten en met rollenspellen van de trainingsacteurs worden de dimensies nogmaas in praktijk gebracht. Wat gebeurt er als een buitenlands jongetje voor het eerst op een school in Nederland komt. En hoe kan een sollicitatiecommissie oordelen op basis van vooroordelen.
De dag wordt helemaal afgesloten met een drankje in de tuin van Landgoed Groendewoud, waar het symposium plaats heeft. Over een ding zijn de deelnemers, waarvan enkele ook afkomstig uit een andere cultuur het eens: het was een leerzame dag. Een opmerking van een deelnemer blijft hangen: “Ze hebben ons vandaag een gigantische spiegel voorgehouden.”